Kopalnia granitu w Strzelinie Strzelin

Strzelin żyje granitem od wieków, a dowód na to można zobaczyć w postaci gigantycznej dziury w ziemi – kamieniołomu, który sięga 123 metry w głąb. To największe wyrobisko wgłębne w Europie i drugie na świecie, gdzie wciąż wydobywa się kamień na kostkę brukową, kruszywa i materiał drogowy. Nie jest to typowa atrakcja turystyczna dostępna codziennie, ale kiedy kopalnia otwiera bramy podczas specjalnych wydarzeń, widok zapiera dech.

Granit, który pojechał do Warszawy i nie tylko

Kamień ze Strzelina ma imponujące CV. Posłużył do odbudowy Mostu Poniatowskiego w Warszawie, trafił do Pałacu Kultury i Nauki, z niego wykuto pomnik Nike czy pomnik Papieża Jana XXIII we Wrocławiu. To nie przypadek – strzeliński granit to drobnoziarnisty, twardy materiał o doskonałej jakości.

Historia wydobycia w tym rejonie sięga średniowiecza. Już w XIII wieku działał tu cech skalników-kamieniarzy, a najprawdopodobniej w XII wieku granit był wykorzystywany jako materiał budowlany. Najlepszym dowodem jest romańska rotunda św. Gotarda w centrum miasta, której dolna część wieży powstała właśnie z lokalnego kamienia.

Średnia głębokość wyrobiska wynosi 120 metrów, długość to 650 metrów, a szerokość 300 metrów. Cała kopalnia zajmuje blisko 20 hektarów – to naprawdę masywny obiekt.

Zwiedzanie kopalni – tylko w wyjątkowych momentach

Na co dzień teren jest zamknięty dla turystów, bo to czynny zakład wydobywczy z całą swoją infrastrukturą i maszynami. Ale kilka razy w roku, najczęściej podczas Święta Patrona Miasta – Michała Archanioła – kopalnia organizuje Dni Otwarte.

Wtedy można wejść na teren obiektu z przewodnikiem, zobaczyć wyrobisko z bliska, obserwować pracujące maszyny i poznać proces wydobycia oraz obróbki granitowych bloków. Zwiedzanie podzielone jest na grupy z wyznaczonymi godzinami, a na wejściu pracownicy tłumaczą zasady bezpieczeństwa.

Główną atrakcją jest oczywiście samo wyrobisko. Szare ściany opadają niemal pionowo ponad sto metrów w dół, a dno częściowo zalane jest wodą. To widok, który robi wrażenie nawet na tych, którzy przyszli bez większych oczekiwań.

Oprócz samego wyrobiska podczas zwiedzania można zobaczyć pokaz cięcia granitu na kostki brukowe, wejść do środka koparek i wywrotek, zrobić sobie zdjęcie w kabinie dźwigu. Jest też waga – stworzona do ważenia granitu, nie ludzi, więc wyniki mogą być… ciekawe. Szczęściarzom udaje się dostać kostkę granitu na pamiątkę.

Góra Szubienicza – punkt widokowy nad kopalnią

Jeśli akurat nie ma Dni Otwartych, można zobaczyć wyrobisko z góry. Dosłownie. Wystarczy wspiąć się na Górę Szubienniczą, czyli wzgórze Gołka (189 m n.p.m.), które znajduje się tuż obok kopalni.

Nazwa wzgórza nie jest przypadkowa – w XIV wieku rzeczywiście stała tu szubienica, która funkcjonowała aż do około 1829 roku. Dziś po niej nie ma śladu, ale nazwa pozostała. Ścieżka na szczyt wiedzie wśród traw, krzewów i rozrzuconych bloków granitu. Początek szlaku znajduje się niemal naprzeciwko wylotu ulicy Borkowskiej w ulicę Dzierżoniowską.

Na szczycie staje się na krawędzi urwiska, z którego rozpościera się widok na cały kamieniołom. To punkt, z którego najlepiej widać skalę tego wyrobiska – ogromną dziurę w ziemi, która zapiera dech. Warto mieć ze sobą aparat.

Strzelin to nie tylko kopalnia. W okolicach Gębczyc znajduje się częściowo zalane wyrobisko, gdzie kiedyś wydobywano pomarańczowe kryształy granatów o jubilerskiej jakości. W lesie można też natknąć się na tajemniczą granitową skałkę „Marienstein” z wyryty napisi i śladami obróbki.

Park skalny – granit w pigułce

Dla tych, którzy chcą poznać historię strzelińskiego granitu bez wchodzenia na teren kopalni, powstał park skalny. Umieszczono tam tablice informacyjne oraz kody QR, które aktywują grę edukacyjną „Znajdź granit strzeliński”. To dobry pomysł dla rodzin z dziećmi.

W parku można też zobaczyć odrestaurowany wagonik, który kiedyś służył do transportu granitu wydobywanego w kopalni. To mały, ale ciekawy element historii miejsca.

Dla kogo ta atrakcja?

Kopalnia zainteresuje przede wszystkim osoby ciekawskie, które lubią miejsca nietypowe i industrialne. To nie jest klasyczna atrakcja rodzinna w stylu parku rozrywki, ale dzieci zazwyczaj są pod wrażeniem ogromnych maszyn i głębokiego wyrobiska.

Miłośnicy geologii znajdą tu swoje – to jedno z niewielu miejsc, gdzie można zobaczyć na żywo, jak wygląda wydobycie granitu na taką skalę. Fani historii docenią kontekst średniowiecznego cechu kamieniarzy i to, jak wielką rolę odegrał strzeliński kamień w odbudowie powojennej Polski.

Góra Szubienicza to dobry punkt dla osób lubiących spacery z widokami – trasa nie jest wymagająca, ale efekt końcowy wart zachodu.

Informacje praktyczne – jak się dostać i ile czasu zarezerwować

Dojazd: Strzelin znajduje się około 50 kilometrów od Wrocławia. Samochodem należy zjechać z trasy 39 na rondzie w kierunku Urzędu Miasta i Gminy w Strzelinie, a następnie kierować się ku ulicy Górniczej. Parking zazwyczaj nie stanowi problemu, chyba że akurat trwają Dni Otwarte – wtedy warto przyjechać wcześniej.

Godziny otwarcia: Kopalnia na co dzień jest zamknięta dla zwiedzających. Dni Otwarte organizowane są kilka razy w roku, najczęściej podczas Święta Patrona Miasta (Michała Archanioła) we wrześniu. Warto śledzić stronę miasta lub lokalnych mediów, żeby nie przegapić terminu.

Ceny: Podczas Dni Otwartych wstęp zazwyczaj jest bezpłatny, ale obowiązuje rejestracja na konkretne godziny zwiedzania. Grupy są ograniczone liczbowo ze względów bezpieczeństwa.

Czas zwiedzania: Na samo zwiedzanie kopalni warto zarezerwować około 30-45 minut. Jeśli dołożyć spacer na Górę Szubienniczą i wizytę w parku skalnym, można spokojnie spędzić w okolicy 1,5-2 godziny. Strzelin ma też inne zabytki (rotundę św. Gotarda, rynek), więc można połączyć to w jednodniową wycieczkę.

Co zabrać ze sobą: Wygodne buty (teren kopalni to nie asfaltowe chodniki), aparat lub telefon z dobrym aparatem, wodę. Jeśli idziesz na Górę Szubienniczą, przydadzą się okulary przeciwsłoneczne – na szczycie nie ma cienia.